I katarzyna święto elżbieta państwowości piotr józef tęgomir obchodzą święta imieniny erazm hercegowina mojżesz maria i bośnia kościół beatrycze merkury godzimir.
25 listopada
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii25 listopada jest 329. (w latach przestępnych 330.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 36 dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Beatrycze, Elżbieta, Erazm, Godzimir, Józef, Katarzyna, Maria, Merkury, Mojżesz, Piotr i Tęgomir
- Bośnia i Hercegowina – Święto Państwowości
- Kościół mariawicki – wspomnienie śmierci Felicjana Marii Franciszka Strumiłły, pierwszego kapłana mariawity
- Surinam – Święto Niepodległości
- Ukraina – Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu i Represji Politycznych
- Międzynarodowe:
- Międzynarodowy Dzień Eliminacji Przemocy wobec Kobiet (ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ)
- Światowy Dzień Pluszowego Misia, ustanowione w 2002 roku w 100. rocznicę powstania zabawki „miś”, nazwanego na cześć Theodora (Teddego) Roosevelta (ang. Teddy Bear); obchodzone również w Polsce
- Polska:
- Dzień Kolejarza (od 1981 w dniu wspomnienia św. Katarzyny Aleksandryjskiej)
- Dzień bez Futra
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:
- Św. Beatrycze z Ornacieu
- Bł. Franciszka Siedliska (dziewica), znana jako bł.Maria od Pana Jezusa Dobrego Pasterza
- Św. Katarzyna Aleksandryjska (dziewica i męczennica)
Wydarzenia w Polsce
- 1764 – W Warszawie został koronowany ostatni król Polski Stanisław August Poniatowski.
- 1795 – Stanisław August Poniatowski abdykował na rzecz Rosji.
- 1862 – Józef Mianowski wygłosił inauguracyjną mowę rektorską w warszawskiej Szkole Głównej.
- 1863 – Powstanie styczniowe: zwycięstwo powstańców w bitwie pod Opatowem.
- 1896 – Otwarto pierwszy odcinek Wschodniogalicyjskich Kolei Lokalnych (Tarnopol – Kopyczyńce).
- 1910 – Powstało Towarzystwo Miłośników Rozwoju Fizycznego w Widzewie (obecnie Klub Sportowy Widzew Łódź).
- 1914:
- I wojna światowa: zakończyła się bitwa pod Krakowem.
- W Warszawie powstał Komitet Narodowy Polski.
- 1922 – Założono klub sportowy Unia Tczew.
- 1929 – Powołano Instytut Ekspertyz Sądowych z siedzibą w Warszawie (od 1945 roku w Krakowie).
- 1937 – Podniesiono banderę na niszczycielu ORP Błyskawica.
- 1945 – Otwarto Cmentarz Powstańców Warszawy.
- 1952 – Powstała Grupa Beskidzka GOPR.
- 1956 – Ukazał się pierwszy numer Kroniki Beskidzkiej.
- 1960 – Premiera filmu Szatan z siódmej klasy.
- 1967 – W Teatrze Narodowym w Warszawie odbyła się premiera Dziadów w reżyserii Kazimierza Dejmka.
- 1976 – Telewizja Polska wyemitowała premierowy odcinek serialu 07 zgłoś się.
- 1978 – Zainaugurowała działalność Filharmonia Sudecka w Wałbrzychu.
- 1990 – Odbyła się I tura wyborów prezydenckich. Do II tury przeszli Lech Wałęsa i Stanisław Tymiński.
- 1991 – Pierwsze posiedzenie Sejmu I kadencji.
- 2005 – Minister obrony narodowej Radosław Sikorski ogłosił ujawnienie archiwaliów Układu Warszawskiego.
- 2008 – Na wniosek Instytutu Pamięci Narodowej dokonano ekshumacji zwłok gen. Władysława Sikorskiego.
Wydarzenia na świecie
- 1120 – W wyniku zatonięcia Białego Statku zginął książę Wilhelm Adelin, jedyny ślubny syn króla Anglii Henryka I.
- 1177 – W bitwie pod Montgisard król Jerozolimy Baldwin IV Trędowaty i książę Antiochii Rejnald z Chatillon pokonali wojska Saladyna.
- 1185 – Urban III został wybrany na papieża.
- 1277 – Mikołaj III został wybrany na papieża.
- 1317 – Margrabia brandenburski Waldemar Wielki, po przegranej bitwie pod Gransee z księciem meklemburskim Henrykiem II, został zmuszony do zawarcia pokoju w Templin i zwrotu mu ziemi stargardzkiej.
- 1431 – Zygmunt Luksemburski został królem Lombardii.
- 1491 – Rekonkwista: rozpoczęło się oblężenie Granady, ostatniej twierdzy Arabów w Hiszpanii.
- 1500 – Krzysztof Kolumb powrócił z trzeciej wyprawy do Nowego Świata.
- 1596 – Wybuchło powstanie chłopskie w Finlandii.
- 1735 – Na Kremlu moskiewskim został odlany Car Kołokoł, największy dzwon na świecie.
- 1741 – W wyniku buntu pułku preobrażeńskiego na tron carski w Rosji wyniesiono Elżbietę Piotrowną (jako Elżbietę I).
- 1783 – Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych: wojska brytyjskie ewakuowały się z Nowego Jorku, ostatniego przyczółka w USA.
- 1809 – Pod Berlinem zaginął bez śladu brytyjski dyplomata Benjamin Bathurst.
- 1863 – Wojna secesyjna: zwycięstwo wojsk Unii w III bitwie pod Chattanooga.
- 1867 – Alfred Nobel opatentował dynamit.
- 1876 – Wojny z Indianami: bitwa Tępego Noża.
- 1885 – Utworzono pierwszy kanadyjski Park Narodowy Banff.
- 1915 – Albert Einstein sformułował Ogólną teorię względności. Została opublikowana w roku 1916.
- 1917 – W Rosji Radzieckiej odbyły się jedyne wolne wybory parlamentarne. Eserowcy uzyskali 410, a bolszewicy 175 na 707 miejsc. Konstytuanta zebrała się tylko raz (5 stycznia 1918).
- 1918 – Wojwodina dołączyła do Królestwa Serbii.
- 1936 – Niemcy zawarły sojusz z Japonią (tzw. Pakt antykominternowski).
- 1938 – Ławrientij Beria został ludowym komisarzem spraw wewnętrznych.
- 1940:
- Dokonano oblotu brytyjskiego samolotu wielozadaniowego de Havilland Mosquito.
- Na Litwie, Łotwie i w Estonii wszedł do obiegu rubel radziecki.
- W Porcie Hajfa brytyjskie okręty wojenne ostrzelały francuski statek Patria ze 1800 nielegalnymi żydowskimi imigrantami. Zginęło 260 osób, a 172 zostały ranne.
- 1941 – Finlandia przystąpiła do paktu antykominternowskiego.
- 1942 – Front wschodni: rozpoczęła się kontrofensywa Armii Czerwonej.
- 1944 – Wojna na Pacyfiku: zwycięstwo Amerykanów w bitwie o Peleliu.
- 1947:
- Nowa Zelandia ratyfikowała Statut Westminsterski.
- Opublikowano pierwszą wersję tzw. czarnej listy Hollywood.
- 1952 – W Londynie odbyła się premiera sztuki A. Christie Pułapka na myszy, najdłużej bez przerwy wystawianej sztuki na świecie.
- 1953 – Węgierska "Złota Jedenastka" pokonała w meczu towarzyskim na Wembley Anglię 6:3.
- 1955 – Została sformowana Brygada Walki Specjalnej Marynarki Wojennej Republiki Korei.
- 1956 – 82 rewolucjonistów, w tym bracia Castro i Che Guevara, wypłynęło z Meksyku na jachcie Granma na Kubę, gdzie 2 grudnia zostali rozgromieni przez siły rządowe.
- 1958 – Sudan Francuski uzyskał autonomię.
- 1960 – Na Dominikanie na zlecenie dyktatora Rafaela Trujillo zamordowano 3 stojące na czele opozycji siostry Mirabal. W 1999 roku ONZ ustanowiła rocznicę ich śmierci międzynarodowym dniem walki z przemocą wobec kobiet.
- 1961 – Wszedł do służby USS Enterprise, pierwszy lotniskowiec o napędzie atomowym.
- 1963 – Na Narodowym Cmentarzu w Arlington został pochowany John F. Kennedy.
- 1969 – John Lennon zwrócił królowej Order Imperium Brytyjskiego w proteście przeciw popieraniu przez rząd brytyjski poczynań USA w Wietnamie i mieszaniu się w sprawę zbuntowanej Republiki Biafry w Nigerii.
- 1970 – Papież Paweł VI rozpoczął 9. podróż apostolską do krajów Azji i Australii.
- 1973 – Grupa oficerów dokonała zamachu stanu w Grecji, obalając dyktatora Georgiosa Papadopoulosa.
- 1975:
- Surinam (pod nazwą Gujana Holenderska) uzyskał niepodległość (od Holandii).
- W Portugalii doszło do nieudanego komunistycznego zamachu stanu.
- 1980 – Pułkownik Saye Zerbo przeprowadził zamach stanu w Górnej Wolcie (obecnie Burkina Faso).
- 1981 – Joseph Ratzinger otrzymał nominację z rąk papieża Jana Pawła II na prefekta Kongregacji Nauki Wiary.
- 1984 – Brytyjsko-irlandzka supergrupa Band Aid nagrała singiel charytatywny Do They Know It's Christmas?
- 1987 – Palestyński terrorysta przedarł się samochodem na teren izraelskiej bazy wojskowej w pobliżu Kiryat Szmona. Zanim sam zginął zabił przy użyciu granatów ręcznych i broni maszynowej 7 żołnierzy, a 8 ranił.
- 1990 – Palestyński terrorysta z Islamskiego Dżihadu przekroczył granicę egipsko-izraelską i otworzył ogień w kierunku samochodów wojskowych, zabijając 4 Izraelczyków i raniąc 26, po czym zbiegł do Egiptu.
- 1992:
- Parlament Czechosłowacji podjął decyzję o podziale kraju na Czechy i Słowację z dniem 1 stycznia 1993 roku.
- Premiera filmu Bodyguard.
- 1998 – Brytyjscy lordowie-sędziowie stosunkiem głosów 3:2 uznali, że Augusto Pinochetowi nie przysługuje immunitet, wobec czego może być aresztowany i przekazany hiszpańskiemu wymiarowi sprawiedliwości.
- 2000 – Papież Jan Paweł II erygował ordynariat wojskowy na Litwie.
- 2001:
- Interwencja NATO w Afganistanie: wybuchł bunt talibskich więźniów w forcie Qala-e-Jangi.
- Maria Krescencja Höss została kanonizowana w Watykanie przez Jana Pawła II.
- 2002 – Utworzono Departament Bezpieczeństwa Krajowego Stanów Zjednoczonych.
- 2005 – Słowacka fujara pasterska została wpisana na listę Arcydzieł Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO.
- 2007 – Micheil Saakaszwili ustąpił z urzędu prezydenta Gruzji, by móc ubiegać się o reelekcję w rozpisanych po protestach opozycji przedterminowych wyborach. P.o. prezydenta została przewodnicząca parlamentu Nino Burdżanadze.
- 2008 – Na Grenlandii odbyło się referendum w sprawie poszerzenia autonomii wyspy.
- 2009:
- José Mujica zwyciężył w II turze wyborów prezydenckich w Urugwaju.
- W referendum konstytucyjnym mieszkańcy Saint Vincent i Grenadyn sprzeciwili się zastąpieniu monarchii republiką.
- Yves Leterme został premierem Belgii.
Urodzili się
- 1562 – Lope de Vega, hiszpański pisarz (zm. 1635)
- 1735 – Grzegorz Piramowicz, polski pedagog, działacz oświatowy (zm. 1801)
- 1738 – Thomas Abbt, niemiecki filozof (zm. 1766)
- 1835 – Andrew Carnegie, amerykański przemysłowiec (zm. 1919)
- 1839 – Stanisław Duniecki, polski kompozytor (zm. 1870)
- 1844 – Carl Benz, niemiecki konstruktor (zm. 1929)
- 1878 – Gustaw Simon, polski ekonomista, specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych, polityk, kierownik resortu pracy i polityki społecznej (zm. 1941)
- 1881 – Jan XXIII, papież (zm. 1963)
- 1890 – Włodzimierz Pfeiffer, łódzki księgarz, bibliofil, esperantysta, fotograf-krajoznawca (zm. 1941)
- 1895:
- Wilhelm Kempff, niemiecki pianista, kompozytor (zm. 1991)
- Ludvík Svoboda, czechosłowacki polityk, prezydent Czechosłowacji (zm. 1979)
- 1899:
- Tadeusz Białoszczyński, polski aktor (zm. 1979)
- William Burnett, amerykański pisarz (zm. 1982)
- 1900 – Rudolf Höß, hitlerowski funkcjonariusz, komendant obozu Auschwitz-Birkenau (zm. 1947)
- 1901 – Arthur Liebehenschel, hitlerowski funkcjonariusz, komendant obozu Auschwitz-Birkenau (zm. 1948)
- 1902 – Marian Minor, polski polityk, minister (zm. 1973)
- 1904:
- Helena Grossówna, polska aktorka (zm. 1994)
- Ba Jin, chiński pisarz, działacz polityczny (zm. 2005)
- 1907 – Stanisław Borczyk, polski polityk emigracyjny, minister (zm. 1997)
- 1909 – Maria Bogda, polska aktorka (zm. 1981)
- 1912 – Francis Durbridge, brytyjski pisarz (zm. 1998)
- 1913 – Tadeusz Nowacki, polski pedagog (zm. 2011)
- 1914 – Joe DiMaggio, amerykański baseballista (zm. 1999)
- 1915 – Augusto Pinochet, chilijski polityk, generał, prezydent Chile (zm. 2006)
- 1917 – Luigi Poggi, włoski duchowny katolicki, kardynał (zm. 2010)
- 1920:
- Karolina Borchardt, polska aktorka (zm. 2011)
- Ricardo Montalbán, amerykański aktor (zm. 2009)
- Józef Niweliński, polski biolog, farmaceuta, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (zm. 2010)
- 1922 – Gloria Lasso, hiszpańska piosenkarka (zm. 2005)
- 1923:
- Mauno Koivisto, fiński polityk, ekonomista, premier i prezydent Finlandii
- Aleksandra Olędzka-Frybesowa, polska poetka, eseistka, tłumaczka
- 1924 − Ante Marković, chorwacki polityk, premier SFRJ (zm. 2011)
- 1925:
- Derroll Adams, amerykański piosenkarz folkowy (zm. 2000)
- Henryk Jagodziński, polski wioślarz (zm. 2002)
- Nonna Mordiukowa, rosyjska aktorka (zm. 2008)
- 1926:
- Poul Anderson, amerykański pisarz (zm. 2001)
- Jeffrey Hunter, amerykański aktor (zm. 1969)
- 1928 – Stanisław Szczuka, polski adwokat, działacz opozycji w PRL-u (zm. 2011)
- 1931 – Jan Rutkiewicz, polski reżyser filmowy
- 1939 – Shelagh Delaney, brytyjska pisarka
- 1941 – Percy Sledge, amerykański muzyk
- 1946 – Mike Doyle, angielski piłkarz (zm. 2011)
- 1948:
- Renata Kretówna, polska aktorka
- Małgorzata Niezabitowska, polska dziennikarka
- 1951 – Johnny Rep, holenderski piłkarz
- 1952:
- Stanisław Krupowicz, polski kompozytor
- Gabriele Oriali, włoski piłkarz
- 1953 – Mark Frost, amerykański pisarz, scenarzysta, reżyser, producent filmowy
- 1954:
- Władysław Frasyniuk, polski polityk
- Diane Savereide, amerykańska szachistka
- 1955:
- Bruce Hopkins, nowozelandzki aktor
- Alaksandr Kazulin, białoruski polityk opozycyjny
- Kurt Niedermayer, niemiecki piłkarz
- 1957 – Leszek Cichoński, polski gitarzysta, wokalista bluesowy, kompozytor i aranżer
- 1958 – Adam Kruszewski, polski śpiewak operowy (baryton)
- 1959:
- Jim Bett, szkocki piłkarz
- Charles Peter Kennedy, brytyjski polityk
- Steve Rothery, brytyjski gitarzysta zespołu Marillion
- 1960:
- Amy Grant, amerykańska piosenkarka
- John F. Kennedy, Jr., amerykański prawnik, dziennikarz, publicysta, syn Johna F. Kennedy’ego (zm. 1999)
- 1961 – Andreas Zingerle, włoski biathlonista
- 1964 – Joanna Kurowska, polska aktorka
- 1965 – David Kelly, irlandzki piłkarz
- 1966:
- Tim Armstrong, amerykański gitarzysta i wokalista
- Billy Burke, amerykański aktor, scenarzysta, producent filmowy
- Elżbieta Łukacijewska, polska polityk, poseł na Sejm RP
- 1969 – Katarzyna Śmiechowicz, polska aktorka
- 1970:
- Eluana Englaro, włoska ofiara wypadku drogowego (zm. 2009)
- John Abraham Godson, polski nauczyciel akademicki, pastor ewangeliczny, samorządowiec, poseł na Sejm RP pochodzenia nigeryjskiego
- Izabela Kuna, polska aktorka
- 1971 – Christina Applegate, amerykańska aktorka, piosenkarka
- 1973:
- Steven De Jongh, belgijski kolarz szosowy
- Yoel García, kubański trójskoczek
- 1975 – Michael Svensson, szwedzki piłkarz
- 1976 – Clint Mathis, amerykański piłkarz
- 1977:
- Guillermo Cañas, argentyński tenisista
- Todd Pearson, australijski pływak
- 1978 – Mikko Ronkainen, fiński narciarz dowolny
- 1979:
- Sandrine Bailly, francuska biathlonistka
- Kamila Frątczak, polska siatkarka
- 1980:
- Aleen Bailey, jamajska lekkoatletka, sprinterka
- Aaron Mokoena, południowoafrykański piłkarz
- 1981:
- Xabi Alonso, hiszpański piłkarz
- Rusłan Pimienow, rosyjski piłkarz
- 1982 – Sam Sparro, australijski piosenkarz
- 1983:
- Dorota Flaga, polska malarka
- Teppei Takano, japoński skoczek narciarski
- Aleksandar Trišović, serbski piłkarz
- 1984 – Gaspard Ulliel, francuski aktor
- 1985:
- Izabela Godzińska, polska piłkarka
- Marcus Hellner, szwedzki biegacz narciarski
- 1986:
- Katie Cassidy, amerykańska aktorka
- Patrycja Sanduska, polska tenisistka
- 1987 – Dolla, amerykański raper (zm. 2009)
- 1988 – Nodar Kumaritaszwili, gruziński saneczkarz (zm. 2010)
Zmarli
- 1034 – Malcolm II, król Szkocji (ur. ok. 954)
- 1185 – (lub 25 września) Lucjusz III, papież (ur. ok. 1110)
- 1560 – Andrea Doria, doża Genui (ur. 1466)
- 1795 – Jan Chrystian Kamsetzer, polski architekt, dekorator wnętrz (ur. 1753)
- 1885 – Alfons XII Burbon, król Hiszpanii (ur. 1857)
- 1909 – Cyprian Godebski, polski rzeźbiarz (ur. 1835)
- 1922 – Alfred Kamienobrodzki, polski architekt, malarz, akwarelista (ur. 1844)
- 1950 – Johannes Jensen, duński pisarz, laureat Nagrody Nobla (ur. 1873)
- 1956 – Ołeksandr Dowżenko, ukraiński reżyser filmowy (ur. 1894)
- 1959:
- Jean Grémillon, francuski reżyser filmowy (ur. 1901)
- Gérard Philipe, francuski aktor (ur. 1922)
- 1963 – Aleksander Marinesko, radziecki oficer marynarki wojennej, dowódca okrętu podwodnego (ur. 1913)
- 1968 – Upton Sinclair, amerykański pisarz (ur. 1878)
- 1970 – Yukio Mishima, japoński pisarz (ur. 1925)
- 1972 – Henri Coandă, rumuński inżynier, konstruktor lotniczy (ur. 1886)
- 1973 – Laurence Harvey, brytyjski aktor pochodzenia litewskiego (ur. 1928)
- 1974:
- Nick Drake, angielski wokalista, autor tekstów (ur. 1948)
- U Thant, birmański polityk, sekretarz generalny ONZ (ur. 1909)
- 1980 – Aleksander Mościcki, polski duchowny katolicki, biskup łomżyński (ur. 1898)
- 1986 – Włodzimierz Lechowicz, polski polityk, minister (ur. 1911)
- 1992 – Karol Teutsch, polski skrzypek, dyrygent (ur. 1921)
- 1993 – Anthony Burgess, brytyjski pisarz (ur. 1917)
- 1999 – Pierre Bézier, francuski matematyk (ur. 1910)
- 2001:
- Eustachy Kossakowski, polski fotografik (ur. 1925)
- Tadeusz Polak, polski konserwator zabytków (ur. 1926)
- 2002 – Karel Reisz, brytyjski reżyser filmowy (ur. 1926)
- 2003 – Stefan Grzybowski, polski prawnik, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (ur. 1902)
- 2005
- George Best, północnoirlandzki piłkarz (ur. 1946)
- Richard Burns, angielski kierowca rajdowy (ur. 1971)
- Zbigniew Kryda, polski fotografik (ur. 1930)
- 2007 – Kevin DuBrow, amerykański wokalista heavymetalowej formacji Quiet Riot (ur. 1955)
- 2008 – William Gibson, amerykański pisarz (ur. 1914)
- 2011 – Wasilij Aleksiejew, rosyjski sztangista (ur. 1942)