Turybiusz oktawian zbysław benedykt międzynarodowe rebeka józef wiktorian obchodzą święta imieniny eberhard i piotra nikon wiktorianna wiktoriana światowy adrianna pelagia feliks.
23 marca
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii23 marca jest 82. (w latach przestępnych 83.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 283 dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Adrianna, Benedykt, Eberhard, Feliks, Józef, Oktawian, Nikon, Pelagia, Piotra, Rebeka, Turybiusz, Wiktorian, Wiktoriana, Wiktorianna i Zbysław.
- Międzynarodowe – Światowy Dzień Meteorologii (ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ)
- Pakistan – Święto Rewolucji Pakistańskiej
- Polska, Węgry – Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
- 1343 – Położony został kamień węgielny pod budowę murów obronnych gdańskiego Głównego Miasta.
- 1609 – Wojna o Inflanty: zwycięstwo floty polskiej nad szwedzką w bitwie pod Salis, stoczonej w nocy z 23/24 marca.
- 1660 – Wojna polsko-rosyjska: wojska rosyjskie rozpoczęły oblężenie Lachowicz.
- 1768 – Rada Senatu podjęła uchwałę o wezwaniu wojsk rosyjskich w celu stłumienia konfederacji barskiej.
- 1915 – I wojna światowa: po prawie pięciu miesiącach oblężenia przez Rosjan skapitulowała austriacka Twierdza Przemyśl.
- 1932 – Aleksandr Juninskij z ZSRR został laureatem I nagrody II Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.
- 1935:
- Sejm uchwalił konstytucję kwietniową, miesiąc później podpisaną przez prezydenta Ignacego Mościckiego.
- Trzęsienie ziemi o sile 4,3 stopnia w skali Richtera w okolicach Czarnego Dunajca.
- 1936 – W Krakowie doszło do rozruchów antysanacyjnych. Policja otworzyła ogień do manifestujących, zabijając 10 osób i raniąc 45.
- 1939 – Po zajęciu Kłajpedy przez Niemców przeprowadzono tzw. mobilizację alarmową.
- 1945 – Wojska radzieckie zdobyły Sopot.
- 1961 – Premiera filmu Rozstanie.
- 1971 – 18 górników zginęło w katastrofie w Kopalni Węgla Kamiennego „Rokitnica” w Zabrzu.
- 1980 – Odbyły się wybory do Sejmu i rad narodowych.
- 1999 – Pistolet WIST-94 wszedł na wyposażenie Sił Zbrojnych RP.
- 2000 – Były minister i poseł Ireneusz Sekuła został w nocy z 22 na 23 marca znaleziony nieprzytomny w swoim biurze w Warszawie z ranami postrzałowymi brzucha. Zmarł 29 kwietnia w szpitalu.
- 2001 – Premiera filmu W pustyni i w puszczy.
Wydarzenia na świecie
- 625 – Zwycięstwo Kurjaszytów z Mekki nad muzułmanami z Medyny dowodzonymi przez Mahometa w bitwie pod Uhudem.
- 752 – (lub 22 marca) Stefan II został wybrany na papieża elekta. Zmarł przed konsekracją.
- 1153 – W Konstancji została zawarta ugoda między papieżem Eugeniuszem III a królem Niemiec Fryderykiem I Barbarossą, który miał otrzymać koronę cesarską, w zamian za pomoc w przywróceniu władzy papieża w Państwie Kościelnym.
- 1324 – Papież Jan XXII ekskomunikował króla Niemiec Ludwika IV Bawarskiego.
- 1530 – Król Hiszpanii Karol V Habsburg podpisał akt na mocy którego Malta została przekazana zakonowi joannitów.
- 1534 – Konkwistadorzy pod dowództwem Francisca Pizarra zdobyli Cuzco w Peru.
- 1568 – Został zawarty pokój z Longjumeau kończący II francuską wojnę religijną.
- 1648 – Francja i Holandia dokonały podziału karaibskiej wyspy Saint Martin/Sint Maarten.
- 1708 – Pretendent do tronu Szkocji i Anglii Jakub Franciszek Edward Stuart podjął nieudaną próbę lądowania w Szkocji na czele floty francuskiej.
- 1752 – Ukazało się pierwsze wydanie Halifax Gazette, najstarszej gazety w Kanadzie.
- 1779 – Edward Pigott po raz pierwszy opisał galaktykę M64.
- 1781 – W Peru wojska hiszpańskie rozgromiły w bitwie pod Pucacasa armię powstańczą Tupaca Amaru II.
- 1782 – We Francji została wydana powieść epistolarna Pierre’a Choderlosa de Laclosa Niebezpieczne związki.
- 1801 – Cesarz Rosji Paweł I Romanow został zamordowany w pałacowym zamachu stanu, zastąpił go syn Aleksander I Romanow.
- 1836 – Amerykańska mennica państwowa rozpoczęła bicie monet przy użyciu maszyny parowej.
- 1839 – Na łamach Boston Morning Post po raz pierwszy użyto określenia OK.
- 1847 – Wielki pożar Bukaresztu.
- 1849 – Zwycięstwem wojsk austriackich nad piemonckimi zakończyła się bitwa pod Novarą.
- 1861 – Camillo Cavour został pierwszym premierem zjednoczonych Włoch.
- 1868 – Założono Uniwersytet Kalifornijski.
- 1881 – Podpisano traktat pokojowy kończący I wojnę burską.
- 1882 – Utworzono Biuro Wywiadu Marynarki Wojennej USA.
- 1903 – Bracia Wright złożyli wniosek o przyznanie patentu na ich sposób sterowania maszynami latającymi.
- 1911 – W londyńskiej Royal Albert Hall po raz pierwszy wykonano The March of the Women, skomponowany przez Ethel Smyth hymn ruchu sufrażystek w Wielkiej Brytanii.
- 1919 – Benito Mussolini założył we Włoszech faszystowską organizację kombatantów Fasci del Combattimento.
- 1926 – Powstała irlandzka republikańska partia polityczna Fianna Fáil.
- 1931 – Józef Piłsudski zakończył trzymiesięczny wypoczynek na portugalskiej Maderze.
- 1933 – Reichstag przyjął tzw. ustawę o pełnomocnictwach (niem. Ermächtigungsgesetz), oznaczającej w praktyce przekazanie Adolfowi Hitlerowi pełni władzy, gdyż przyznawała ona jego rządowi prawo uchwalania ustaw bez zgody Reichstagu.
- 1937 – Hiszpańska wojna domowa: zwycięstwo wojsk republikańskich w bitwie pod Guadalajarą (8-23 marca).
- 1939 – Wybuchła wojna węgiersko-słowacka.
- 1942:
- Adolf Hitler wydał dyrektywę o rozpoczęciu budowy Wału Atlantyckiego.
- Wojska japońskie dokonały inwazji na Andamany w Zatoce Bengalskiej.
- 1943 – Na Islandii otwarto zbudowany przez armię amerykańską Port lotniczy Keflavík.
- 1949:
- I wojna izraelsko-arabska: zawarto porozumienie o zawieszeniu broni między Izraelem a Libanem.
- Brytyjski parlament uchwalił Akt nowofundlandzki, który potwierdził warunki unii pomiędzy odrębnymi dotychczas dominiami Kanady i Nowej Fundlandii.
- 1950 – Odbyła się 22. ceremonia wręczenia Oscarów.
- 1951 – Odsłonięto Pomnik założycieli miasta Tel Awiw.
- 1956:
- Pakistan jako pierwszy kraj islamski został proklamowany republiką.
- Ukazał się debiutancki album Elvisa Presleya pt. Elvis Presley.
- 1958 – Otwarto Synagogę Pokoju w Strasburgu.
- 1961 – W Leningradzie odbyła się prapremiera baletu Legenda o miłości.
- 1963 – W Londynie odbył się 8. Konkurs Piosenki Eurowizji.
- 1965 – Rozpoczęła się amerykańska załogowa misja kosmiczna Gemini 3.
- 1978 – Do południowego Libanu przybyły pierwsze oddziały ONZ-owskiej misji pokojowej UNIFIL.
- 1982 – W wyniku puczu wojskowego został odsunięty od władzy prezydent Gwatemali Fernando Romeo Lucas García, którego zastąpił emerytowany generał Efraín Ríos Montt.
- 1983 – Telewizyjne orędzie prezydenta USA Ronalda Reagana zapowiadające program tzw. "Gwiezdnych Wojen".
- 1987:
- Amerykańska stacja CBS wyemitowała premierowy odcinek serialu Moda na sukces.
- Willy Brandt ustąpił z funkcji przewodniczącego Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD).
- 1988 – Rząd Nikaragui i antykomunistyczna organizacja partyzancka Contras podpisali w Sapoa zawieszenie broni w wojnie domowej.
- 1989 – Stanley Pons z University of Utah i Martin Fleischmann z University of Southampton, ogłosili, że wynaleźli prostą metodę wykonania zimnej fuzji atomów deuteru, poprzez elektrolizę ciężkiej wody z użyciem porowatej elektrody palladowej.
- 1990 – Premiera filmu Pretty Woman.
- 1994:
- 75 osób zginęło w katastrofie rosyjskiego Airbusa A310 na Syberii.
- Kandydat rządzącej Partii Rewolucyjno-Instytucjonalnej na prezydenta Meksyku, Luis Donaldo Colosio Murrieta został zamordowany w Tijuanie przez 23-letniego Mario Aburto Martíneza.
- 1996 – Urzędujący prezydent Lee Teng-hui wygrał pierwsze bezpośrednie wybory prezydenckie na Tajwanie.
- 1998:
- Film Titanic Jamesa Camerona zdobył 11 statuetek podczas 70. ceremonii wręczenia Oscarów.
- Prezydent Rosji Borys Jelcyn zdymisjonował premiera Wiktora Czernomyrdina. Nowym premierem został Siergiej Kirijenko.
- 2000 – Papież Jan Paweł II odprawił mszę św. w Wieczerniku w Jerozolimie.
- 2001 – Rosyjska stacja orbitalna Mir spłonęła w atmosferze nad Pacyfikiem.
- 2003:
- II wojna w Zatoce Perskiej: rozpoczęła się bitwa pod Nasirijją.
- Odbyła się 75. ceremonia wręczenia Oscarów.
- W podwójnym referendum zatwierdzono członkostwo Słowenii w Unii Europejskiej i NATO.
- W wyniku referendum w Czeczenii została przyjęta konstytucja zaproponowana przez władze rosyjskie.
- 2005 – W wyniku eksplozji w rafinerii BP w Texas City (USA) zginęło 15 osób, a 170 zostało rannych.
- 2007:
- Irańska marynarka wojenna pojmała 15 brytyjskich marynarzy z fregaty H.M.S. Cornwall patrolującej irackie wody Zatoki Perskiej.
- Wicepremier Iraku, sunnita Salam Zikam Ali az-Zauba'i został ciężko ranny w zamachu samobójczym w Bagdadzie.
- W stolicy Demokratycznej Republiki Konga, Kinszasie, w walkach pomiędzy wojskiem a sympatykami Jean-Pierre’a Bemby, kandydata opozycji w ubiegłorocznych wyborach prezydenckich, zginęło 150 osób.
- 2009:
- Katastrofa lotnicza w Butte: samolot Pilatus PC-12 rozbił się na terenie cmentarza w Butte w Montanie; zginęło 14 osób.
- Katastrofa lotu FedEx Express 80: dwóch pilotów samolotu transportowego zginęło podczas podchodzenia do lądowania w porcie lotniczym Narita pod Tokio.
- Strona rządowa i rebelianci z Narodowego Kongresu Obrony Ludu zawarli porozumienie kończące 5-letni konflikt w prowincji Kiwu w Demokratycznej Republice Konga.
Urodzili się
- 1291 – Bolesław III Rozrzutny, książę wrocławski, legnicki i brzeski (zm. 1352)
- 1429 – Małgorzata Andegaweńska, królowa angielska, żona Henryka VI (zm. 1482)
- 1565 – Eilhardus Lubinus, niemiecki geograf (zm. 1621)
- 1749 – Pierre Simon de Laplace, francuski matematyk (zm. 1827)
- 1754 – Jurij Vega, słoweński matematyk i fizyk (zm. 1802)
- 1791 – Stanisław Chołoniewski, polski hrabia, kaznodzieja, publicysta, pisarz (zm. 1846)
- 1824 – Zygmunt Miłkowski, polski pisarz, polityk niepodległościowy, jeden z założycieli Ligi Polskiej (zm. 1915)
- 1862 – Bolesław Markowski, polski prawnik, ekonomista, minister (zm. 1936)
- 1875 – Sahachiro Hata, japoński bakteriolog (zm. 1938)
- 1878:
- Hipolit Gliwic, polski ekonomista, inżynier górnik, polityk, minister (zm. 1943)
- Roman Hubczenko, polski aktor (zm. 1958)
- 1881:
- Roger Martin du Gard, francuski pisarz (zm. 1958)
- Ireneusz Wierzejewski, polski lekarz ortopeda (zm. 1930)
- 1882 – Emmy Noether, niemiecka matematyk (zm. 1935)
- 1884 – Joseph Boxhall, brytyjski marynarz, czwarty oficer na Titanicu (zm. 1967)
- 1887:
- Juan Gris, hiszpański malarz (zm. 1927)
- Feliks Jusupow, rosyjski książę, zabójca Grigorija Rasputina (zm. 1967)
- 1892 – Otton Laskowski, polski historyk wojskowości, major Wojska Polskiego (zm. 1953)
- 1896 – Kazimierz Wilamowski, polski aktor (zm. 1978)
- 1900 – Erich Fromm, niemiecki filozof, psychoanalityk (zm. 1980)
- 1903 – Zdzisław Karczewski, polski aktor (zm. 1970)
- 1904 – Joan Crawford, amerykańska aktorka (zm. 1977)
- 1910:
- Jakob Bender, niemiecki piłkarz (zm. 1981)
- Akira Kurosawa, japoński reżyser filmowy (zm. 1998)
- 1911 – Bohdan Hamera, polski pisarz, dziennikarz (zm. 1974)
- 1912:
- Wernher von Braun, niemiecki konstruktor rakiet (zm. 1977)
- Roman Pisarski, polski pisarz, autor książek dla dzieci (zm. 1969)
- 1915 – Michał Szopski, polski śpiewak operowy (tenor) (zm. 2011)
- 1916 – Harkishan Singh Surjeet, indyjski polityk, sekretarz generalny Komunistycznej Partii Indii (zm. 2008)
- 1920 – Czesław Mroczek, polski aktor
- 1923 – Gunnar Nilsson, szwedzki bokser (zm. 2005)
- 1925 – David Watkin, angielski operator filmowy (zm. 2008)
- 1927 – Mato Damjanović, chorwacki szachista (zm. 2011)
- 1928 – Zygmunt Pikulski, polski pisarz, felietonista, dziennikarz
- 1929 – Roger Bannister, angielski lekkoatleta
- 1930 – Zygmunt Hübner, polski aktor (zm. 1989)
- 1931 – Jerzy Krzysztoń, polski pisarz (zm. 1982)
- 1932 – Andrzej Tomecki, polski aktor
- 1933 – Andrzej Trzaskowski, polski pianista, dyrygent, kompozytor, muzykolog, pedagog, krytyk muzyczny (zm. 1998)
- 1938 – Józef Zych, polski polityk, marszałek Sejmu III RP
- 1940 – Ferdynand Rymarz, polski prawnik, przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej
- 1942 – Michael Haneke, austriacki reżyser filmowy
- 1944 – Michael Nyman, brytyjski kompozytor
- 1945 – Arkady Radosław Fiedler, polski pisarz, polityk, poseł na Sejm
- 1952:
- Sławomir Kryński, polski reżyser filmowy
- Marek Oramus, polski pisarz fantastyczno-naukowy
- 1953 – Chaka Khan, amerykańska piosenkarka
- 1955:
- Carole Ashby, brytyjska aktorka
- Moses Malone, amerykański koszykarz
- Stepan Senczuk, ukraiński polityk (zm. 2005)
- 1956:
- José Manuel Durão Barroso, portugalski polityk
- Steven Saylor, amerykański pisarz
- 1957 – Amanda Plummer, amerykańska aktorka
- 1959:
- Catherine Keener, amerykańska aktorka
- Hanna Zdanowska, polska polityk, samorządowiec, prezydent Łodzi
- 1962:
- Marc Cherry, amerykański scenarzysta, producent filmowy i telewizyjny
- Steve Redgrave, brytyjski wioślarz
- 1963:
- Michel, hiszpański piłkarz, trener piłkarski
- Jorge Rinaldi, argentyński piłkarz
- Ana Fidelia Quirot, kubańska lekkoatletka, biegaczka średniodystansowa
- 1964 – Beata Sawicka, polska polityk
- 1965:
- Sarah Buxton, amerykańska aktorka
- Aneta Kręglicka, polska modelka, Miss Świata
- Agata Młynarska, polska dziennikarka, prezenterka telewizyjna
- 1966:
- Marin Hinkle, amerykańska aktorka
- Robert Kurek, polski siatkarz (zm. 2006)
- Alfred Nijhuis, holenderski piłkarz
- Hubert Urbański, polski prezenter telewizyjny, aktor
- 1967:
- Michał Białecki, polski aktor, reżyser, producent
- Rafał Kubacki, polski judoka
- Jarosław Kulczycki, polski dziennikarz, prezenter telewizyjny
- 1968:
- Damon Albarn, brytyjski muzyk
- Fernando Hierro, hiszpański piłkarz, działacz piłkarski
- 1970 – Gianni Infantino, włoski działacz piłkarski
- 1971:
- Leszek Możdżer, polski pianista jazzowy
- Andrea Rivera, włoski aktor, komik
- 1972:
- Jonas Björkman, szwedzki tenisista
- Joe Calzaghe, walijski bokser
- Judith Godrèche, francuska aktorka
- Abdeljalil Hadda, marokański piłkarz
- Daniel Prodan, rumuński piłkarz
- Erwin Vervecken, belgijski kolarz przełajowy
- 1973:
- Jerzy Dudek, polski piłkarz, bramkarz
- Jason Kidd, amerykański koszykarz
- Marcin Miotk, polski alpinista
- Naoko Sawamatsu, japońska tenisistka
- 1974 – Jaume Collet-Serra, amerykański reżyser filmowy pochodzenia hiszpańskiego
- 1975:
- Rita Grande, włoska tenisistka
- Maria Seweryn, polska aktorka
- 1976:
- Maxwell Kalu, nigeryjski piłkarz
- Michelle Monaghan, amerykańska aktorka
- Keri Russell, amerykańska aktorka, tancerka
- 1977 – Maksim Marinin, rosyjski łyżwiarz figurowy
- 1979:
- Sérgio Batata, brazylijski piłkarz
- Misty Hyman, amerykańska pływaczka
- 1980
- Ryan Day, walijski snookerzysta
- Ludmiła Skawrońska, rosyjska tenisistka
- 1981 – Takeshi Honda, japoński łyżwiarz figurowy
- 1982 – Agnieszka Szott, polska koszykarka
- 1983 – Karolina Borkowska, polska aktorka
- 1985 – Bethanie Mattek-Sands, amerykańska tenisistka
- 1988 – Jason Kenny, brytyjski kolarz torowy
- 1989 – Julia Cohen, amerykańska tenisistka
- 1990 – Jaime Alguersuari, hiszpański kierowca wyścigowy
Zmarli
- 1103 – Odo I Burgundzki, książę Burgundii (ur. ok. 1058)
- 1555 – Juliusz III, papież (ur. 1487)
- 1589 – Marcin Kromer, polski historyk i kronikarz (ur. 1512)
- 1750 – Samuel Mikovíni, słowacki inżynier, matematyk, geodeta, kartograf, astronom, rytownik, pedagog (ur. 1686)
- 1801 – Paweł I Romanow, cesarz Rosji, wielki mistrz zakonu maltańskiego (ur. 1754)
- 1842 – Stendhal, francuski pisarz (ur. 1783)
- 1844 – Bruno Kiciński, polski dziennikarz, wydawca, poeta, tłumacz (ur. 1797)
- 1847 – Jan Majorkiewicz, polski historyk literatury, filozof (ur. 1820)
- 1849 – Andrés Manuel del Río, hiszpański mineralog, odkrywca wanadu (ur. 1764)
- 1857 – Mikołaj Sikatka, polski pasterz i świadek objawień maryjnych (ur. 1787)
- 1880 – Gheorghe Magheru, rumuński dowódca wojskowy, rewolucjonista i polityk na Wołoszczyźnie (ur. 1802)
- 1909 – Wojciech Dzieduszycki, polski polityk, pisarz i filozof (ur. 1848)
- 1933 – Leon Wałęga, polski duchowny katolicki, biskup tarnowski (ur. 1859)
- 1934 – Ludwik Christelbauer, polski działacz sportowy (ur. 1873)
- 1938 – Thomas Walter Scott, kanadyjski polityk, premier Kanady (ur. 1867)
- 1941 – Tadeusz Tański, polski konstruktor samochodowy, inżynier mechanik (ur. 1892)
- 1943 – Karol Ludwik Koniński, polski pisarz, filozof (ur. 1891)
- 1946 – Gilbert Newton Lewis, amerykański fizyk, chemik (ur. 1875)
- 1948 – Nikołaj Bierdiajew, rosyjski filozof (ur. 1874)
- 1950 – Emmanuel Mounier francuski filozof (ur. 1905)
- 1953 – Raoul Dufy, francuski malarz, grafik (ur. 1877)
- 1955 – Paul Arndt, niemiecki duchowny ewangelicko-reformowany, historyk (ur. 1868)
- 1957:
- Patrick Abercrombie, brytyjski architekt, urbanista (ur. 1879)
- Juliusz Kleiner, polski historyk literatury polskiej (ur. 1886)
- Andrzej Wróblewski, polski malarz (ur. 1927)
- 1958 – Florian Znaniecki, polski filozof, socjolog (ur. 1882)
- 1960 – Edward Pepłowski, polski inżynier, polityk, minister, senator (ur. 1880)
- 1964 – Peter Lorre, amerykański aktor (ur. 1904)
- 1970 – Del Lord, amerykański reżyser filmowy (ur. 1894)
- 1972 – Seweryn Skulski, polski pisarz, poeta, działacz społeczny i polityczny (ur. 1894)
- 1976 – Stanisław Kopański, polski generał dywizji, szef Sztabu Naczelnego Wodza (ur. 1895)
- 1977 – Aleksander Dzwonkowski, polski aktor (ur. 1907)
- 1978 – Tadeusz Romer, polski polityk, minister (ur. 1894)
- 1992 – Friedrich Hayek, austriacki ekonomista (ur. 1899)
- 1994:
- Giulietta Masina, włoska aktorka (ur. 1921)
- Álvaro del Portillo, prałat Opus Dei, Sługa Boży (ur. 1914)
- 2000 – Antony Padiyara, indyjski duchowny katolicki, kardynał (ur. 1921)
- 2003 – Hans Hermann Groër, austriacki duchowny katolicki, kardynał (ur. 1919)
- 2004 – Rupert Hamer, australijski polityk (ur. 1916)
- 2006:
- Satcam Boolell, maurytyjski polityk (ur. 1920)
- Eloy de la Iglesia, hiszpański reżyser filmowy (ur. 1944)
- 2007 – Paul Cohen, amerykański matematyk (ur. 1934)
- 2008:
- Andrzej Hulanicki, polski matematyk (ur. 1933)
- Alina Margolis-Edelman, polska lekarka, działaczka społeczna (ur. 1922)
- Adolfo Antonio Suárez Rivera, meksykański duchowny katolicki, arcybiskup Monterrey, kardynał (ur. 1927)
- 2009:
- Irina Gabaszwili, gruzińska gimnastyczka (ur. 1960)
- Elżbieta Malicka, polska lekarz weterynarii, profesor (ur. 1938)
- Lloyd Ruby, amerykański kierowca wyścigowy (ur. 1928)
- Paweł Wieczorkiewicz, polski historyk, sowietolog (ur. 1948)
- 2011:
- Antoni Jurasz, polski aktor (ur. 1922)
- Lech Leciejewicz, polski archeolog, mediewista (ur. 1931)
- Elizabeth Taylor, brytyjska aktorka (ur. 1932)
- 2012:
- Witold Lesiewicz, polski reżyser filmowy (ur. 1922)
- Abdullahi Yusuf, somalijski polityk, prezydent Somalii (ur. 1934)