Herybert cyriak karol agapit longin herbert budzimir hiacynt obchodzą święta imieniny antoni julian haralampia dzirżyterg izabela hilary miłostryj abraham gabriel artemia.
16 marca
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii16 marca jest 75. (w latach przestępnych 76.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 290 dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Abraham, Agapit, Antoni, Artemia, Budzimir, Cyriak, Dzirżyterg, Gabriel, Haralampia, Herbert, Herybert, Hiacynt, Hilary, Izabela, Julian, Karol, Longin, Miłostryj, Natalis, Patrycjusz, Patrycy, Patryk, Przybymir, Walenty i Walentyn.
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
- 1413 – Książę Wacław II legnicki przekazał władzę nad Legnicą Ludwikowi II brzeskiemu.
- 1464 – Biskup Paweł Legendorf odstąpił od Zakonu Krzyżackiego i przeszedł na stronę Związku Pruskiego. Cała Warmia uznała zwierzchnictwo króla polskiego.
- 1717 – W żydowskiej dzielnicy Poznania wybuchł pożar, który objął niemal całe miasto.
- 1901:
- W Krakowie odbyła się premiera Wesela Stanisława Wyspiańskiego.
- W Krakowie uruchomiono pierwszą wąskotorową linię tramwaju elektrycznego.
- 1916 – I wojna światowa: rozpoczęła się bitwa nad jeziorem Narocz.
- 1921 – Premiera filmu niemego Cud nad Wisłą.
- 1928 – Premiera filmu niemego Huragan.
- 1930:
- Radio Kraków pierwszy raz transmitowało mszę świętą z katedry na Wawelu.
- W katastrofie samolotu sportowego JD-2 w Warszawie zginęły 2 osoby.
- W kościołach katolickich na terenie kraju odbyły się modlitwy za prześladowanych w ZSRR.
- 1932 – Strajk powszechny 300 tys. robotników, zorganizowany przez Komisję Centralną Związków Zawodowych.
- 1933 – Wydłużono czas pracy z 46 do 48 godzin tygodniowo.
- 1942 – Hitlerowcy rozpoczęli likwidację lubelskiego getta (akcja Reinhardt).
- 1944 – W nocy z 15/16 marca oddział Armii Krajowej przybyły ze Lwowa dokonał we wsi Chlebowice Świrskie mordu na 54 Ukraińcach i omyłkowo 6 Polakach.
- 1959 – W Słupsku zlikwidowano komunikację tramwajową.
- 1971 – Telewizja Polska nadała pierwszy program w kolorze.
- 1981 – Premiera filmu W biały dzień.
- 1985 – Otwarto Muzeum Walk o Wał Pomorski w Mirosławcu.
- 1999 – Polsat rozpoczął emisję sitcomu Świat według Kiepskich.
- 2007:
- Polskie Zakłady Lotnicze Mielec zostały kupione przez Sikorsky Aircraft Corporation.
- Rozpoczęła działalność sieć telefonii komórkowej Play.
Wydarzenia na świecie
- 597 p.n.e. – Wojska króla Babilonii Nabuchodonozora II zdobyły Jerozolimę.
- 455 – Cesarz Walentynian III zginął od ciosów miecza jednego z żołnierzy w czasie przeglądu wojska na Polu Marsowym w Rzymie.
- 1190 – W angielskim Yorku doszło do masakry od 150 do 500 Żydów.
- 1244 – Po 10 miesiącach oblężenia krzyżowcy zdobyli Montségur w Pirenejach, ostatnią twierdzę katarów. Około 200 obrońców zostało spalonych na stosach.
- 1322 – Wojska króla Anglii Edwarda II rozgromiły zbuntowanych baronów w bitwie pod Boroughbridge.
- 1452 – Cesarz Niemiec Fryderyk III Habsburg ożenił się z księżniczką portugalską Eleonorą Aviz.
- 1517 – Zakończył obrady Sobór laterański V.
- 1521 – Ferdynand Magellan odkrył Filipiny.
- 1534 – Anglia zerwała ostatecznie stosunki z Kościołem katolickim.
- 1578 – Król Francji Henryk III Walezy wydał patent na budowę Pont Neuf, najstarszego istniejącego mostu w Paryżu.
- 1660 – W Anglii rozwiązał się Długi Parlament.
- 1792 – Na balu maskowym postrzelono króla Szwecji Gustawa III (zmarł 29 marca).
- 1802 – Utworzono amerykańską Akademię Wojskową w West Point.
- 1812 – Wojny napoleońskie: wojska brytyjsko-portugalskie rozpoczęły oblężenie francuskiego garnizonu w hiszpańskim Badajoz.
- 1813 – Prusy wypowiedziały wojnę Francji.
- 1815 – Wilhelm I został królem Zjednoczonych Niderlandów.
- 1818 – Hiszpanie pokonali powstańców chilijskich w drugiej bitwie pod Cancha Rayada.
- 1830 – Została odkryta kometa jednopojawieniowa C/1830 F1.
- 1833 – W Teatro la Fenice w Wenecji odbyła się premiera opery Beatrycze z Tendy Vincenzo Belliniego.
- 1843 – Założono miasto Petrópolis w Brazylii.
- 1850 – Ukazała się powieść Szkarłatna litera Nathaniela Hawthorne'a.
- 1851 – Zawarto konkordat między Hiszpanią i Piusem IX.
- 1861 – Utworzono Korpus Piechoty Morskiej Stanów Skonfederowanych.
- 1865 – Wojna secesyjna: nierozstrzygnięta bitwa pod Averasborough.
- 1894 – W Paryżu odbyła się premiera Thaïs Jules'a Masseneta.
- 1895 – 52 górników zginęło w katastrofie w kopalni Hohenegger w Karwinie na Śląsku Cieszyńskim.
- 1898 – Założono Włoski Związek Piłki Nożnej.
- 1900 – Sir Arthur John Evans zakupił ziemię na której znajdują się ruiny pałacu w Knossos na Krecie celem przeprowadzenia prac wykopaliskowych.
- 1906 – W trzęsieniu ziemi o sile 7,1 stopnia w skali Richtera na Tajwanie zginęło około 1300 osób.
- 1911:
- Las Vegas uzyskało prawa miejskie.
- Założono klub piłkarski Vasas Budapeszt
- 1914 – Henriette Caillaux, żona francuskiego ministra finansów Josepha Caillauxa, zastrzeliła wydawcę gazety Le Figaro Gastona Calmette, który groził opublikowaniem jej listów miłosnych z okresu trwania pierwszego małżeństwa jej męża. W późniejszym procesie zostala uniewinniona.
- 1919 – Walter Gropius zjednoczył i reaktywował szkołę budownictwa Bauhaus w Weimarze.
- 1921:
- Władze obalonej przez bolszewików Demokratycznej Republiki Gruzji udały się na wygnanie do Turcji.
- W Moskwie podpisano sowiecko-turecki traktat graniczny.
- 1923 – Założono hiszpański klub piłkarski UD Salamanca.
- 1925 – W trzęsieniu ziemi o sile 7,1 stopnia w skali Richtera w chińskiej prowincji Yunnan zginęło 5 tys. osób.
- 1926 – Amerykanin Robert Goddard dokonał pierwszej próby startu rakiety napędzanej paliwem płynnym.
- 1934 – Odbyła się 6. ceremonia wręczenia Oscarów.
- 1935 – W III Rzeszy wprowadzono obowiązkową służbę wojskową, co było jednoznacznym zerwaniem traktatu wersalskiego. Powstał Wehrmacht.
- 1937 – Davao na filipińskiej wyspie Mindanao uzyskało prawa miejskie.
- 1939 – Utworzono Protektorat Czech i Moraw.
- 1942 – Na poligonie w Peenemünde odbył się pierwszy, nieudany start rakiety V-2.
- 1944 – W ZSRR utworzona została 1. Armia Polska.
- 1945 – Samoloty RAF zbombardowały Würzburg; zginęło 5 tys. osób.
- 1955:
- Brazylijczyk Adhemar Ferreira da Silva ustanowił rekord świata w trójskoku (16,56 m).
- Na wyspie Kiusiu w Japonii utworzono Park Narodowy Saikai.
- 1958 – Wyprodukowano 50-milionowy samochód marki Ford.
- 1960 – Premiera filmu Do utraty tchu.
- 1964 – Brytyjczyk Peter Smithers został sekretarzem generalnym Rady Europy.
- 1962 – Wyczarterowany przez amerykańską armię, lecący z bazy wojskowej w Kalifornii do Wietnamu Południowego, samolot pasażerski Lockheed Constellation ze 107 osobami na pokładzie zaginął bez śladu nad zachodnim Pacyfikiem.
- 1966:
- NASA: rozpoczęła się misja Gemini 8.
- Po 22 dniach spędzonych w kosmosie powróciły na Ziemię radzieckie psy Ugoliok i Weterok.
- 1968:
- General Motors wyprodukował swój 100-milionowy samochód (Oldsmobile Toronado).
- Wojna wietnamska: amerykańscy żołnierze dokonali masakry kilkuset mieszkańców wioski Mỹ Lai.
- 1969 – 154 osoby (w tym 70 na ziemi) zginęły w katastrofie wenezuelskiego samolotu McDonnell Douglas DC-9 w Maracaibo.
- 1973 – W Leuenbergu w Szwajcarii większość europejskich Kościołów luterańskich i reformowanych, a także Kościoły ewangelicko-unijne, waldensów i braci czeskich podpisały Konkordię Leuenberską.
- 1975 – Amerykańska sonda Mariner 10 dokonała trzeciego przelotu obok Merkurego.
- 1976 – Brytyjski premier Harold Wilson ogłosił rezygnację ze stanowiska.
- 1978:
- U wybrzeży francuskiej Bretanii zatonął hiszpański tankowiec MT Amoco Cadiz z 223 tys. ton ropy naftowej.
- W centrum Rzymu terroryści z organizacji Czerwone Brygady porwali byłego premiera Włoch Aldo Moro.
- W katastrofie bułgarskiego Tu-134 pod Białą Slatiną zginęły 73 osoby.
- W polskiej stacji badawczej na Wyspie Króla Jerzego uruchomiono latarnię morską Arctowski.
- 1979:
- Premiera filmu Chiński syndrom.
- Zakończyła się nierozstrzygnięta wojna chińsko-wietnamska.
- 1981 – W Mauretanii doszło do nieudanego zamachu stanu.
- 1983 – Widzew Łódź, po porażce 2:3 w wyjazdowym, rewanżowym meczu z Liverpool F.C., awansował do półfinału Pucharu Europy Mistrzów Krajowych.
- 1984:
- RPA i Mozambik zawarły w Komatipoort porozumienie o nieagresji.
- Szef bejruckiej placówki CIA William Buckley został porwany przez terrorystów z Dżihadu.
- 1987 – Po raz pierwszy zostały przyznane hiszpańskie nagrody filmowe Goya.
- 1988 – Iracka armia przeprowadziła atak gazowy na kurdyjskie miasto Halabdża; zginęło ok. 5 tys. osób, kilka tysięcy zostało okaleczonych.
- 1994 – Jozef Moravčík został premierem Słowacji.
- 1995 – Stan Missisipi ratyfikował znoszącą niewolnictwo 13. poprawkę do konstytucji USA.
- 2002 – Rozpoczęła się misja Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Afganistanie.
- 2003 – Wen Jiabao został premierem Chin.
- 2004 – W rosyjskim Archangielsku 58 osób zginęło w wyniku wybuchu gazu w bloku mieszkalnym.
- 2005 – Izrael przekazał Jerycho Palestyńczykom.
- 2008 – U wybrzeży Australii Zachodniej odnaleziono wraki krążowników HMAS Sydney oraz HSK Kormoran, które przed 66 laty zatonęły w wyniku stoczonej bitwy morskiej.
- 2009 – W wyniku wojskowego zamachu stanu na Madagaskarze został obalony prezydent Marc Ravalomanana.
- 2010 – Grobowce Kasubi w Ugandzie uległy zniszczeniu w wyniku pożaru.
Urodzili się
- 1738 – Józef Kazimierz Kossakowski, polski duchowny katolicki, biskup inflancki, działacz polityczny (zm. 1794)
- 1750 – Caroline Herschel, brytyjska astronom pochodzenia niemieckiego (zm. 1848)
- 1751 – James Madison, amerykański polityk, 4. prezydent USA (zm. 1836)
- 1774 – Matthew Flinders, angielski podróżnik i odkrywca (zm. 1814)
- 1789 – Georg Ohm, niemiecki fizyk (zm. 1854)
- 1818 – Antoine Daveluy, francuski misjonarz, biskup, męczennik, święty katolicki (zm. 1866)
- 1839 – Sully Prudhomme, francuski poeta (zm. 1907)
- 1849 – Friedrich Karl Brugmann, niemiecki językoznawca (zm. 1919)
- 1856 – Napoleon IV Bonaparte, pretendent do tronu cesarskiego Francji (zm. 1879)
- 1859 – Aleksandr Popow, rosyjski fizyk (zm. 1906)
- 1866 – Izabela Textorisová, słowacka urzędniczka pocztowa, pierwsza kobieta-botanik na Słowacji (zm. 1949)
- 1868 – Karol Bahrke, polski drukarz, wydawca, redaktor (zm. prawdop. 1935)
- 1878 – Reza Szah Pahlawi, szach Iranu (zm. 1944)
- 1882:
- Jan Antoni Grabowski, polski pisarz, autor podręczników szkolnych, pedagog (zm. 1950)
- Jan Koszczyc Witkiewicz, polski architekt, konserwator zabytków (zm. 1958)
- Stanisław Pawłowski, polski geograf (zm. 1940)
- 1884 – Eric Philbrook Kelly, amerykański pisarz, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego (zm. 1960)
- 1892 – Marian Zyndram-Kościałkowski, polski polityk, wojewoda białostocki, prezydent Warszawy, minister spraw wewnętrznych, premier Polski (zm. 1946)
- 1896 – Rafał Abkowicz, ostatni polski hazzan karaimski (zm. 1992)
- 1897 – Józef Lange, polski kolarz (zm. 1972)
- 1906:
- Francisco Ayala, hiszpański pisarz (zm. 2009)
- Konstanty Dąbrowski, polski ekonomista, działacz państwowy (zm. 1975)
- 1907 – Hans Kleppen, norweski skoczek narciarski (zm. 2009)
- 1909 – Robert Lewis, amerykański reżyser filmowy, aktor, pedagog (zm. 1997)
- 1911:
- Pierre Harmel, belgijski prawnik, polityk, premier Belgii (zm. 2009)
- Josef Mengele, niemiecki lekarz, doktor medycyny i filozofii, zbrodniarz wojenny (zm. 1979)
- 1912:
- C. Elmer Anderson, amerykański polityk (zm. 1998)
- Pat Nixon, pierwsza dama USA (zm. 1993)
- 1914 – Waleria Fuksa, polska działaczka kulturalna i polonijna (zm. 2008)
- 1915 – Gjon Karma, albański aktor (zm. 1994)
- 1918:
- Stanisław Kowalewski, polski pisarz (zm. 2003)
- Frederick Reines, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1998)
- 1921 – Stanisław Marian Kamiński, polski aktor (zm. 1999)
- 1923 – Andrzej Trepka, polski pisarz fantastyki naukowej, dziennikarz (zm. 2009)
- 1924 – Michael Seifert, ukraiński zbrodniarz wojenny (zm. 2010)
- 1925 – Luis Miramontes, meksykański chemik, wynalazca syntetycznego progestagenu (zm. 2004)
- 1927:
- Stanisław Dulz, polski reżyser filmów animowanych (zm. 2006)
- Jerzy Feldman, polski artysta malarz (zm. 2004)
- Władimir Komarow, radziecki kosmonauta (zm. 1967)
- Józef Kuśmierek, polski pisarz, reportażysta, dziennikarz (zm. 1992)
- Witold Tyloch, polski religioznawca, badacz judaizmu, biblista, qumranolog (zm. 1990)
- 1928:
- Karlheinz Böhm, niemiecki aktor
- Aleksander Ścibor-Rylski, polski pisarz, scenarzysta i reżyser filmowy (zm. 1983)
- 1930 – Krzysztof Kąkolewski, polski pisarz
- 1931 – Lech Konopiński, polski poeta, satyryk
- 1932 – Walter Cunningham, amerykański astronauta
- 1933:
- Robert William Young, amerykański reżyser filmowy
- Dieter Wellershoff, niemiecki wojskowy (zm. 2005)
- 1936 – Fred Neil, amerykański piosenkarz, kompozytor (zm. 2001)
- 1937 – Attilio Nicora, włoski duchowny katolicki, kardynał
- 1940:
- Bernardo Bertolucci, włoski reżyser filmowy
- Aleksander Iwaniec, polski aktor (zm. 1974)
- Anita Krochmalska-Podfilipska, polska pianistka (zm. 2006)
- 1941 – Władysław Szymański, polski działacz państwowy, ekonomista
- 1943:
- Zygmunt Urbański, polski komandor (zm. 2009)
- Andrzej Warchał, polski aktor, scenarzysta, reżyser filmów animowanych (zm. 2008)
- 1947 – Józef Gruszka, polski polityk
- 1948 – Maciej Pinkwart, polski pisarz, dziennikarz, wykładowca, nauczyciel
- 1949 – Victor Garber, kanadyjski aktor
- 1950 – Kate Nelligan, kanadyjska aktorka
- 1951 – Abdelmajid Bourebbou, algierski piłkarz
- 1952:
- Alice Hoffman, amerykańska pisarka
- Marek Markiewicz, polski polityk, dziennikarz, adwokat, przewodniczący KRRiT
- 1953:
- Isabelle Huppert, francuska aktorka
- Richard Stallman, amerykański haker
- 1955 – Elżbieta Regulska-Chlebowska, polska etnografka, działaczka opozycji w PRL, redaktorka, tłumaczka literatury angielskiej
- 1959 – Jens Stoltenberg, norweski polityk
- 1962 – Peter Ravn, duński żużlowiec
- 1963:
- Jimmy DeGrasso, amerykański muzyk
- Jesús Puras, hiszpański kierowca rajdowy
- Roman Steblecki, polski hokeista
- 1964:
- Flavia Fortunato, włoska piosenkarka
- Pascal Richard, szwajcarski kolarz szosowy
- Gore Verbinski, amerykański reżyser filmowy, pisarz
- 1966:
- H.P. Baxxter, niemiecki gitarzysta i wokalista zespołu Scooter
- Robert Ninkiewicz, polski aktor
- 1967:
- Lauren Graham, amerykańska aktorka
- Heidi Zurbriggen, szwajcarska narciarka alpejska
- 1968 – Izabela Dylewska, polska kajakarka
- 1970:
- Joakim Berg, szwedzki wokalista grupy Kent
- Rafa Pascual, hiszpański siatkarz
- 1971:
- Camilla Johansson, szwedzka curlerka
- Alan Tudyk, amerykański aktor
- 1972:
- Andy Dunlop, szkocki muzyk, gitarzystą grupy Travis
- Mariusz Słupiński, polski aktor
- 1973 – Paweł Kolenda, polski wokalista, gitarzysta, kompozytor muzyki teatralnej
- 1974:
- Ernest Konon, polski piłkarz
- Tomasz Piątek, polski pisarz, dziennikarz
- 1975 – Oksana Fadiejewa, rosyjska tenisistka stołowa
- 1976:
- Zhu Chen, chińska szachistka
- Pál Dárdai, węgierski piłkarz
- Paul Schneider, amerykański aktor
- 1977:
- Sambor Czarnota, polski aktor
- Thomas Rupprath, niemiecki pływak
- 1979:
- Piotr Kupicha, polski wokalista, lider zespołu Feel
- Edison Méndez, ekwadorski piłkarz
- 1980 – Felipe Reyes, hiszpański koszykarz
- 1981:
- Grega Lang, słoweński skoczek narciarski
- Bine Norčič, słoweński skoczek narciarski
- Iweta Rajlich, polska szachistka
- Michael Wagner, niemiecki skoczek narciarski
- 1982 – Lee Chang-Hwan, koreański łucznik sportowy
- 1983 – Ben Hebert, kanadyjski curler
- 1986:
- Daisuke Takahashi, japoński łyżwiarz figurowy
- Agata Wilk, polska siatkarka
- 1989:
- Theo Walcott, angielski piłkarz
- Blake Griffin, amerykański koszykarz
Zmarli
- 37 – Tyberiusz, cesarz rzymski (ur. 42 p.n.e.)
- 455 – Walentynian III, cesarz rzymski (ur. 419)
- 1037 – Robert d'Évreux, hrabia Évreux i arcybiskup Rouen (ur. ?)
- 1577 – Franciszek Krasiński, polski duchowny katolicki, biskup krakowski (ur. 1525)
- 1736 – Giovanni Battista Pergolesi, włoski kompozytor (ur. 1710)
- 1839 – August Fryderyk Cywolka, polski podróżnik (ur. 1812)
- 1889 – Ernst Tempel, niemiecki astronom (ur. 1821)
- 1898 – Aubrey Beardsley, angielski rysownik, ilustrator (ur. 1872)
- 1905 – Joseph-Noël Ritchot, katolicki misjonarz (ur. 1825)
- 1909 – Teodor Dunin, polski lekarz internista, badacz naukowy, działacz społeczny (ur. 1854)
- 1911 – Walery Gadomski, polski rzeźbiarz (ur. 1833)
- 1914:
- Gaston Calmette, francuski dziennikarz (ur. 1858)
- Charles-Albert Gobat, szwajcarski działacz pokojowy, prawnik, polityk, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (ur. 1843)
- 1930 – Miguel Primo de Rivera, hiszpański polityk i wojskowy (ur. 1870)
- 1935 – Aron Nimzowitsch, łotewski szachista (ur. 1886)
- 1940 – Selma Lagerlöf, szwedzka pisarka (ur. 1858)
- 1951:
- Janusz Jędrzejewicz, polski polski polityk, premier Polski (ur. 1885)
- Karol Radoński, polski duchowny katolicki, biskup włocławski (ur. 1883)
- 1955 – Nicolas de Staël, francuski malarz rosyjskiego pochodzenia (ur.1914)
- 1957 – Constantin Brâncuşi, rumuński rzeźbiarz (ur. 1876)
- 1968:
- Mario Castelnuovo-Tedesco, włoski kompozytor (ur. 1895)
- Gunnar Ekelöf, szwedzki poeta (ur. 1907)
- Eleonora Sears, amerykańska tenisistka (ur. 1881)
- 1970 – Jerzy Szaniawski, polski pisarz (ur. 1886)
- 1971 – Thomas Dewey, amerykański polityk (ur. 1902)
- 1978 – Janusz Wilhelmi, polski polityk, kierownik resortu kultury i sztuki (ur. 1927)
- 1979 – Jean Monnet, francuski polityk, ekonomista (ur. 1888)
- 1997:
- Michał Łysek, polski student (ur. 1973)
- Tadeusz Zabłocki, polski prawnik, publicysta (ur. 1904)
- 1999 – Zbigniew Wojciechowski, polski dziennikarz sportowy (ur. 1933)
- 2000 – Johann Kroll, polski działacz mniejszości niemieckiej (ur. 1918)
- 2003 – Teemu Raimoranta, fiński muzyk metalowy (ur. 1977)
- 2004:
- Andrzej Bartnicki, polski historyk dziejów powszechnych (ur. 1933)
- Jeannie Ebner, austriacka pisarka (ur. 1918)
- Jai Pratap Rana, nepalski dyplomata (ur. 1938)
- 2006 – Andrzej Litwornia, polski historyk literatury, eseista (ur. 1943)
- 2008:
- Anura Bandaranaike, lankijski polityk (ur. 1949)
- Peter von Oertzen, niemiecki politolog, polityk (ur. 1924)
- 2009:
- Totte Åkerlund, szwedzki curler (ur. 1915)
- Maria Burska-Przybora, polska śpiewaczka operowa (sopran liryczny) (ur. 1910)
- Roland Dantes, filipiński aktor (ur. 1945)
- Bogdan Nowicki, polski reżyser filmów animowanych (ur. 1931)
- Jerzy Staniszkis, polski architekt, rotmistrz (ur. 1914)
- 2010:
- Ksenija Pajčin, serbska piosenkarka (ur. 1977)
- Jelena Tairowa, rosyjska szachistka (ur. 1991)
- 2012:
- Estanislao Basora, hiszpański piłkarz (ur. 1926)
- Zygmunt Broniarek, polski publicysta, felietonista, dziennikarz (ur. 1925)
- Bronislav Poloczek, czeski aktor (ur. 1939)